Keurkinderen
Hitlers elitescholen in Nederland
In Duitsland worden in 1933 de eerste elitescholen gesticht. De toelatingseisen zijn streng. De leerlingen zijn voorbestemd om de voorhoede van het Derde Rijk te worden. Ook Nederland krijgt in 1942 twee van zulke instituten: een voor jongens in Valkenburg en een voor meisjes in Heythuysen.
In Keurkinderen belicht Paul van der Steen de geschiedenis van deze twee Reichsschulen en hun leerlingen. Hij beschrijft de eerste relatief zorgeloze jaren en de evacuatie naar het inmiddels volledig ontregelde Duitsland. Ook besteedt het boek ruimschoots aandacht aan het leven van de leerlingen na de oorlog. De voormalige uitverkorenen worden dan plots verschoppelingen en moeten daarna hun weg vinden in een kille, vijandelijke wereld. Van der Steen voerde gesprekken met de leerlingen van toen. Hun indringende verhalen leggen de waanzin van het nazisysteem en de oorlog op persoonlijke wijze bloot.
Op 9 april j.l. wijdde Andere tijden een uitzending aan dit onderwerp: 'De Reichsschule voor jongens'. Bekijk hier de uitzending.
Luister hier naar een interview met de auteur op de VPRO-radio.
Fragment
Een eerste poging
Schaarsbergen 1941-1942
Uiterlijk geheel Nederlands, maar innerlijk geheel Duits. Dat hebben de autoriteiten voor ogen als in de loop van 1941 de plannen voor een Nationalpolitische Erziehungsanstalt in Nederland steeds verder vorm krijgen. Een puur Duitse Napola wordt waarschijnlijk gezien als een bewijs van Duitse annexatiezucht en de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) zal daarom zo'n opleiding nooit steunen. Die organisatie denkt eerder aan een Europese statenbond dan aan een Groot-Germaans Rijk, blijft confessioneel denken en verzuimt om duidelijk te kiezen in de rassenkwestie. Tot verbijstering van de bezetters kunnen 'Indische halfbloedjes' nog altijd lid zijn van de NSB. Arthur Seyss-Inquart, rijkscommissaris in Nederland, deelt deze analyse. Hij is erg gecharmeerd van de Nationalpolitische Erziehungsanstalten. Hij heeft ze gedurende zijn tijd als rijksstadhouder in Oostenrijk zien ontstaan. Maar Nederlanders zijn geen Oostenrijkers. In zijn nieuwe werkgebied bestaat een veel grotere vijandigheid ten opzichte van de Duitsers dan in zijn geboorteland. Dat noopt tot voorzichtigheid. En achter de façade van een Nederlandse Inrichting voor Volkse Opvoeding (NIVO) kan - mits voorzichtig aangepakt - evengoed een Nationalpolitische Erziehungsanstalt schuilgaan.
Het plan voor de nieuwe school krijgt in rap tempo handen en voeten. Zoals in Duitsland een Napola-inspectie onder ministerie van Onderwijs ressorteert, krijgt het ministerie voor Onderwijs in Den Haag een eigen Napola-inspectie. De Voorburgse sportleraar Bossong is de beoogde directeur voor de NIVO. Direct onder hem komt de onderwijsleraar dr. Dirk Bruggeman, voormalig biologieleraar aan het Haags Lyceum en tussen 1921 en 1926 de privédocent van prinses Juliana. De zoektocht naar een geschikt gebouw kan worden afgesloten, wanneer het psychiatrisch sanatorium Koningsheide in Schaarsbergen bij Arnhem blijkt te kunnen worden vrijgemaakt voor het onderwijsexperiment. Bij de opening van het complex in oktober 1936 spreekt men van een sprookje dat werkelijkheid wordt. Dat lijkt niet eens overdreven. Een gefortuneerd echtpaar heeft een zoon die een aantal malen last krijgt van een psychose en schrikt van de omstandigheden waaronder hij moet herstellen. Het stelt daarom zeshonderdduizend gulden beschikbaar voor de bouw van wat de brochure na de oplevering omschrijft als 'een klasse-inrichting' bestemd voor 'lijders aan psychosen en neurosen die zelf in hun verpleegkosten kunnen voorzien en die er prijs op stellen, dat de inrichting waar zij verpleegd worden zoveel mogelijk hun eigen milieu benadert'. Met andere woorden: geestelijke gezondheidszorg op stand. Het ontworpen gebouw oogt modern en tegelijkertijd huiselijk en vriendelijk, voor alles moest een 'gestichtssfeer' worden voorkomen. Het ligt op een 'wonderbaarlijk prachtige' plek en beschikt over tien hectare afgesloten terrein aan de zuidrand van de Veluwe met onder meer een therapeutische tuin, een cricket- en een tennisveld.
Al op 13 mei 1940 vorderen twee Duitse officieren het complex als millitair hospitaal. De snelle capitulatie van Nederland redt het sanatorium tijdelijk. Maar twee maanden later meldt de Luftwaffe zich bij de leiding van de inrichting voor confiscatie. Na het vertrek van dat legeronderdeel een jaar later zien de Duitsers plots de bruikbaarheid voor hogere onderwijsdoeleinden: een luxe eiland in het groen met sportfaciliteiten, zodat ook de fysieke component van de nieuwe opleiding de nodige aandacht kan krijgen.
volg ons
