Nieuw wereldbeeld in De ontdekking van de aarde

Nieuw wereldbeeld in <i>De ontdekking van de aarde</i>

De ontdekking van de aarde gaat over een nieuw elan voor de toekomst van onze planeet. Niet het angstige individu, maar de aarde staat centraal. Deze ommekeer in de perceptie wordt mogelijk door ontwikkelingen die nu nog in het verborgene plaatsvinden, in het hart van de wetenschap. Daar groeit een bundeling van nieuwe inzichten zonder weerga. Geoloog Peter Wesbroek laat ons de majesteitelijke planeet die wij bewonen ontdekken, onze angst smelt weg en verwondering komt ervoor in de plaats. Oplossingen waarvan we nu niet durven dromen komen binnen bereik. Die nieuwe kennis is universeel en toegankelijk voor iedereen, maar ze treedt nog nauwelijks voor het voetlicht. Als ze in brede kring wordt herkend kan ze aanzwellen tot een machtig wapen dat mensen met de aarde verbindt en een uitweg biedt uit de uitzichtloosheid.

Het inzicht ontstaat door twee wetenschappelijke tradities, die tot nu toe nogal op de achtergrond zijn gebleven, bij elkaar te brengen: de Earth System Science, oftewel de bestudering van de planeet aarde als een samenhangend systeem, en de theorie van Norbert Elias over het civilisatieproces, de evolutie van het menselijke. Wat daaruit volgt is een heel nieuw wereldbeeld – een waardige opvolger van het heliocentrisme van Copernicus, Galilei, Keppler en Newton. Destijds leidde die bloeitijd van de wetenschap tot de Verlichting. Nu ontwaren we de contouren van een tweede Verlichting, die dit keer niet beperkt blijft tot de bescheiden elite, maar de hele mensheid een nieuwe oriëntatie zal geven.

Peter Westbroek (Den Haag, 6 februari 1937) is geoloog en emeritus hoogleraar geofysiologie aan de Universiteit Leiden.