Twintig maanden knettergek

Dagboek van een ministerschap

De telefoon gaat. Bos. Even later lig je languit op bed: ik word het.
In juni 2006 wordt Ella Vogelaar door PvdA-leider Wouter Bos gepolst voor een regeringspost. Na vervroegde verkiezingen en een korte kabinetsformatie is ze vanaf 22 februari 2007 minister voor Wonen, Wijken en Integratie.

Vanaf dat eerste verzoek van Bos hebben Ella Vogelaar en haar partner Onno Bosma een dagboek bijgehouden. In dit ‘logboek Den Haag’ leggen ze de gebeurtenissen vast zoals ze dat ook in andere episodes van hun leven hebben gedaan: zij vertelt, hij schrijft.
In dit dagboek staan Vogelaars belevenissen als minister centraal. Hoe zat het nu eigenlijk met het geld voor de wijken? Hoe lagen de verhoudingen binnen het kabinet en binnen de partij? Hoe beleefde zij de veelbesproken optredens in de media? Daarnaast is het een beschrijving van het persoonlijk leven. Wat betekent zo’n publieke functie voor de verhoudingen thuis? Hoe ziet je leven als partners eruit, als één minister is en de ander thuis feedback geeft? (‘Ik raad je aan om je in Nova niet mee te laten nemen in een debat over welke wijken wel of niet Vogelaarwijk hadden moeten worden.’)
Het dagboek wordt, onvoorzien snel, afgesloten nadat Vogelaar op 13 november 2008 zonder tussenkomst van het parlement door de PvdA-top tot aftreden wordt gedwongen.

Twintig maanden knettergek is een unieke, bijzonder persoonlijke beschrijving van een kort, maar bewogen ministerschap.

Fragment uit Twintig maanden knettergek

Vrijdag 25 april 2008 – De champagne staat koud

Ik slaap donderdagnacht bij je in Den Haag. Bij binnenkomst krijg ik niet eens de gelegenheid om te plassen: ‘Het wordt buigen of barsten.’
Je hebt gisterochtend, na een korte nacht, wel de geëiste houtskoolnotitie ingeleverd, maar je bent de enige met wie Bos daarna nog geen overeenstemming bereikte over de voorjaarsnota. Hij prijst Dijksma en Bussemaker in het bpo uitbundig voor hun bezuinigingen om daarmee de problemen met de kinderopvang en de awbz op te lossen. ‘Moeilijke beslissingen, waar ze niet voor weglopen. Als Ella niet met een voorstel komt, moet ik mijn eigen verantwoordelijkheid nemen.’ Doodse stilte. Jij suggereert: ‘Misschien kunnen we proberen er morgenochtend uit te komen.’ Bijval van Mariëtte en Guusje, maar Bos zwijgt. Na afloop van het bpo stel je Bos voor dat hij je vertelt in welke richting hij denkt, dan kan je er een nachtje over slapen.
Bos: ‘Ik heb het helemaal met je gehad.’ Jij: ‘Gedraag je een beetje, zeg.’ Hij herhaalt zijn claus. Jij: ‘Nou, dan bekijk je het maar.’ Waarop je je omdraait en wegloopt.

Zittend op het bed van kamer 221 van het Parkhotel nemen we de vergelijking door die je ambtenaren hebben opgesteld tussen jouw houtskoolplaatjes en het veronderstelde alternatief van Bos. Dat word je niet geacht te kennen, maar Den Haag zit zoals bekend vol lekkages. Hij wil de overschrijding van de huurtoeslag volledig compenseren: 901 miljoen euro in 2009, 1007 miljoen in de hele kabinetsperiode. Voor de wijken trekt hij 107 miljoen netto uit. Met geld uit je eigen begroting, vooral door het grotendeels afschaffen van een subsidie op woningbouw (van 119 naar 26 miljoen per jaar) kan het wijkenbedrag opgevoerd worden tot 300 miljoen euro.
Ik: ‘Wat betekent dat uitkleden van die bouwsubsidie?’
Jij: ‘Dat er minder huizen gebouwd zullen worden.’
Je ontdekt dat op Bos’ houtskoolschets de 58 miljoen wew-geld (zie 19 april) pas in 2012 toegevoegd worden aan je wijkengeld. Dat kan gemakkelijk naar voren. Hetzelfde geldt voor een paar andere posten. Dat maakt het plaatje aantrekkelijker, zonder dat het hem een cent kost.
Je herhaalt dat de overschrijdingen van de huurtoeslagen waarschijnlijk incidenteel zijn. Het grote probleem is de Belastingdienst, die zijn zaakjes niet op orde heeft en geen inzicht kan geven in de oorzaak van de overschrijdingen. Het aantal aanvragen is niet gestegen. De koopkracht voor de laagste inkomens is iets verbeterd, dus daarin kan een structurele verhoging van de toeslagen evenmin zitten. Het meest waarschijnlijk is dat de Belastingdienst te veel heeft uitgekeerd en er dus terugvorderingen komen. Akelig voor de betrokkenen, maar een meevaller voor de Rijksbegroting.
Kun je niet met Bos afspreken dat je die mag gebruiken voor de wijken?
Je besluit dat op te nemen in jouw nieuwe versie van de houtskoolschets. Je probeert je directeur Financiën rond middernacht te bereiken, maar zijn telefoon doet het niet. Jammer, want de tijd
dringt, het kabinetsberaad begint morgen om elf uur en dan moet het rond zijn.
Ik: ‘Heb je hiermee een antwoord op de klacht van de wethouders en de corporaties dat je zelf met lege handen staat?’
Jij: ‘Als Wouter netto meer dan een miljard mijn kant uit schuift, kan ik hoe dan ook niet doen alsof hij me in de kou laat staan. Ook al is het dan voornamelijk voor de huurtoeslag bestemd en moet ik
ook snijden in mijn eigen begroting.’
Om half twee gaan we slapen, om half zes sta je alweer op . Ik word ruim een uur later wakker van je gebel met je directeur Financiën. Je nacht is ultrakort geweest , maar je gaat toch nog naar
de Rouvoet Angels.
In de trein naar huis lees ik de Volkskrant, die kopt dat de crisis rond Vogelaar zich verdiept. Thuisgekomen ligt er in de bus een kaartje van mijn opvolger bij het Onderwijsblad, Robert Sikkes. Als oud-redacteur van de Volkskrant spreekt hij zijn afschuw erover uit dat ook deze krant ‘napapegaait’ wat in andere media is gezegd, zonder zelf op onderzoek te gaan. Er komen meer bezorgde geluiden van familie en vrienden. Je krijgt sms’jes van onder meer Hirsch Ballin en Guusje. Balkenende wenst je in een korte ontmoeting sterkte. ‘Jij hebt hier ervaring mee’, lach je tegen hem.
Gelukkig lach je nog regelmatig. In een Kameroverleg over het boerka-standpunt zitten donderdag vijf ministers. ‘Dat is ongeveer één minister voor twintig boerkadraagsters. Zoveel aandacht krijgt
een bevolkingsgroep niet gauw’, grap je. Het haalt een aantal kranten. De Kamerleden dringen er bij je op aan dat je als minister van Integratie die boerkadraagsters dwingt om Nederlands te leren.
Het lijkt jou verstandig om eerst maar eens het onderzoek af te wachten naar wie de boerkadraagsters zijn. Dat zou nog wel eens voor verrassingen kunnen zorgen. De onderzoekster heeft je verteld dat de helft van de vrouwen die ze tot nog toe geïnterviewd had, goed opgeleide, bekeerde oerhollandse meiden zijn.
Ik ben net thuis als je me, kort voor de ministerraad belt. Ik kan de champagne koud zetten, je hebt een akkoord met Wouter.