Vrouw des huizes
Een cultuurgeschiedenis van de Hollandse vrouw
Overal ter wereld zorgen vrouwen voor het huishouden, maar nergens is de huisvrouw zo’n begrip als in Nederland. In de loop der tijd zijn de accenten wel eens wat verschoven, maar de kern van het cliché komt steeds weer op hetzelfde neer: de Hollandse huisvrouw is bazig, ondernemend, zuinig en overdreven proper. Het duidelijkst komt ze tevoorschijn uit alles wat ze níet is: ze is géén slavin of sloof, géén femme fatale en géén keukenprinses. Nederlandse vrouwen die dat wel zijn, zijn uitzonderingen die de regel bevestigen. De reputatie van de vrouw van Nederland draait vooral om haar dominante positie in huis en huwelijk. Ze is misschien minder goed gekleed dan de Française en minder gehoorzaam dan de Duitse vrouwen, ze kan misschien niet zo goed ontvangsten organiseren als de Engelse lady, maar ze is wel veel meer de gelijke van haar echtgenoot. Ze staat náást, zo niet bóven haar man.
Historica Els Kloek laat zien hoe de rol van de huisvrouw zich in de Nederlandse geschiedenis steeds heeft gevoegd naar de omstandigheden van de tijd. Daarmee verklaart zij hoe de ondernemende huisbestierster van toen zich ontwikkelde tot de in deeltijd werkende zorgmoeder van nu.
Lees de bespreking van dit boek door Esther Wils op www.athenaeum.nl.
Bestel dit boek in de webwinkel.
Fragment uit Voorwoord: De baas in huis
Dit is het eerste boek over de Hollandse huisvrouw door de eeuwen heen dat ooit is verschenen. Het is gebaseerd op een enorme hoeveelheid vaak indirecte gegevens over een verschijnsel dat tot op heden nog nooit aan een grondig wetenschappelijk onderzoek onderworpen is geweest. Dat gebrek aan onderzoek geldt ook voor huisvrouwen in andere culturen. Uiteraard zijn er wel studies verschenen naar het huishoudelijk werk in het verleden, maar nooit in historisch, internationaal vergelijkend perspectief. Voor mijn zoektocht naar de geschiedenis van de Hollandse huisvrouw waren zodoende maar weinig resultaten van comparatief historisch onderzoek voorhanden. Neem de adviesliteratuur, een genre met een eeuwenoude traditie. Er zijn door de eeuwen heen heel wat Duitse, Franse en Engelse advies- en kookboeken in het Nederlands vertaald, en die werden steevast aangepast aan de Nederlandse gewoontes, maar nooit zijn deze adviesboeken en hun vertalingen op het punt van huisvrouwelijke wenken systematisch naast elkaar gelegd. Zo waren er verschillen in de omgang met personeel - naar het schijnt was men hier te lande opmerkelijk familiair met elkaar. Ook de verhoudingen tussen man en vrouw moeten in Nederland vrijer zijn geweest dan in bijvoorbeeld Duitsland - daar spreken vrouwen hun man aan met 'Herr', constateerde een Nederlander verbaasd toen hij rond 1700 door Duitse gebieden reisde. Het wordt hoog tijd dat een dergelijk vergelijkend onderzoek grootschalig en systematisch wordt opgezet.
Nog lastiger is het om gegevens over de tijdsbesteding van de gemiddelde huisvrouw te vinden die internationaal vergeleken kunnen worden. Wat zou het overtuigend zijn geweest als ik met cijferreeksen had kunnen laten zien hoeveel uren Nederlandse huisvrouwen door de eeuwen heen aan hun diverse taken besteedden, hoe die uren zich verhielden tot de tijd die ze aan betaald werk besteedden, en in welke mate ze daarin verschilden van vrouwen in andere landen. Of als ik had kunnen aantonen hoeveel vrouwen als echt 'vrijgestelde' huisvrouw, dus zonder actief te zijn op de betaalde arbeidsmarkt, door het leven konden gaan. Zeker, voor de huidige tijd hebben we zulke gegevens wel, zelfs in overweldigende hoeveelheden. Zo is uitgerekend dat een huisvrouw in 1964 een werkweek had van zestig uur en dat 53 procent van de Nederlandse vrouwen in 2001 een betaalde baan had. Maar het zal niemand verbazen dat deze cijfers er vóór 1900 niet of nauwelijks zijn, en dat er van keiharde internationale vergelijkingen dus al helemaal geen sprake kan zijn. We zullen het daarom met andere, minder zekerheid biedende informatie moeten stellen. Dit is dan ook een impressionistisch boek, waar mogelijk gelardeerd met 'harde' cijfers.
volg ons
